بازآرایی بازارهای جهانی فولاد؛ طرح جدید اتحادیه اروپا و پایان دورانِ وابستگیِ بدون رقیب به قراضه اروپایی

کمیسیون اروپا در اقدامی که می‌تواند معادلات پیچیده‌ی بازارهای جهانی بازیافت و تولید فولاد را دگرگون سازد، پیش‌نویس مقرراتی را برای محدودسازی صادرات قراضه‌ی آهنی به کشورهای غیرعضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) تدوین کرده است. این طرح که ضرب‌الاجلِ عملیاتی‌شدنِ آن ۲۱ مِی ۲۰۲۷ تعیین شده، جریان‌های تجاریِ دیرینه را با مخاطرات جدی روبه‌رو کرده و کشورهای بزرگی نظیر مصر، مراکش، هند، پاکستان و بنگلادش را که به‌شدت به تأمین‌کنندگان اروپایی وابسته‌اند، در موقعیتی اضطراری برای بازنگری در راهبردهای تأمین مواد اولیه قرار داده است.

به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، کمیسیون اروپا با انتشار پیش‌نویس فهرست کشورهای غیرعضو OECD، چارچوب جدیدی را برای صادرات پسماندهای غیرخطرناک ترسیم کرده است. بر این اساس، پس از تاریخ ۲۱ مِی ۲۰۲۷، صادرات قراضه آهنی به کشورهایی که در این فهرست قرار ندارند، ممنوع خواهد شد. نکته قابل‌تأمل اینکه، بازیگران کلیدی و خریداران بزرگ قراضه اروپا، از جمله مصر، مراکش، هند، پاکستان و بنگلادش، در حال حاضر در این فهرستِ مجاز جایی ندارند. این تصمیم، بازارهای جهانی را با شوکِ عدم‌قطعیت روبه‌رو کرده و بازه زمانی تا ۱۶ اکتبر، فرصتی است که برای مشاوره‌های عمومی و ارائه اصلاحات و مستندات توسط ذی‌نفعان، شرکت‌ها و دولت‌ها در نظر گرفته شده است.

هشدار نسبت به اختلال در بازارهای جهانی بازیافت

دفتر بین‌المللی بازیافت (BIR) نسبت به این اقدامِ ذیلِ مقررات انتقال پسماند اتحادیه اروپا، هشدارهای صریحی صادر کرده است. این نهاد معتقد است که چنین تصمیمی می‌تواند زنجیره‌های تأمینِ مستقر و بازارهای جهانی بازیافت را با اختلالی عمیق مواجه کند. BIR از تمامی فعالانِ صنعتی و دولتی درخواست کرده است تا با ارائه شواهد مستند و نمونه‌های عملی در فرآیند مشاوره عمومی، ریسک‌های این تصمیم را گوشزد کنند. در صورت تصویب نهایی، پیامدهای این محدودیت به شکل نامتوازن در جهان توزیع خواهد شد؛ برخی کشورها که از قبل منابع خود را متنوع کرده‌اند آسیب کمتری می‌بینند، اما برای کشورهایی با وابستگیِ حداکثری به منبع اروپا، این محدودیت، یک بحرانِ ساختاری در تولید است.

مراکش و مصر؛ در خط مقدم آسیب‌پذیری

مراکش و مصر بیشترین میزانِ مواجهه با ریسکِ ناشی از این تصمیم را دارند. وابستگیِ عمیق فولادسازان این کشورها به قراضه اروپا، به‌ویژه با توجه به اینکه بخشی از محصولات فولادی نهایی آن‌ها نیز به بازار اروپا صادر می‌شود، این محدودیت را به یک تهدید دوجانبه تبدیل کرده است.

یک شرکت فولادساز مراکشی در گفتگو با «آرگوس‌مدیا» تصریح کرد که چنین محدودیتی نه تنها امنیت تأمین را به خطر می‌اندازد، بلکه اهداف کربن‌زدایی اتحادیه اروپا را نیز با چالش مواجه می‌کند؛ چراکه تولید فولاد سبز بدون دسترسی به قراضه کافی، دشوارتر می‌شود. علاوه بر این، محدودیت‌های دسترسی به گاز طبیعی در داخل مراکش، امکانِ تغییرِ مسیر به سمت تولید آهن اسفنجی (DRI) را محدود ساخته است. این کارخانه اعلام کرده که با توجه به پارامترهای فنیِ کوره‌های قوس الکتریکی (EAF)، مواد اولیه جایگزین همچون آهن اسفنجی و چدن خام تنها می‌توانند حداکثر ۲۰ درصد از شارژ فلزی را تشکیل دهند و جایگزینی بیش از این مقدار از نظر فنی امکان‌پذیر نیست.

داده‌های ناظر تجارت جهانی (GTT) نشان می‌دهد که وابستگی مصر به اروپا تا چه حد حیاتی است؛ به‌طوری‌که این کشور در سال ۲۰۲۵، حدود ۲.۸۹ میلیون تن قراضه آهنی از اتحادیه اروپا وارد کرده که ۸۰ درصد از کل واردات قراضه این کشور را شامل می‌شود. حجم واردات مصر از اروپا در نیمه نخست ۲۰۲۶ نیز ۵۰۱ هزار تن بوده است. حال مصر ناچار است برای بقای تولید، نگاه خود را به سمت بریتانیا و آمریکا معطوف کند؛ هرچند عرضه روسیه نیز گزینه‌ای است که با موانعِ سهمیه‌بندی و هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و کرایه مواجه است.

تاب‌آوریِ نسبی در آسیای جنوبی

در مقابل، وضعیت واردکنندگانِ آسیای جنوبی متفاوت است. هند و پاکستان با بهره‌گیری از سبدِ متنوعِ تأمین‌کنندگان، شامل آمریکا، امارات متحده عربی و سایر مناطق، وابستگیِ کمتری به اتحادیه اروپا دارند. هند به‌طور خاص از دامنه انتخاب گسترده‌ای برخوردار است که انعطاف‌پذیریِ بالایی در برابر این محدودیت به این کشور می‌دهد.

بنگلادش نمونه‌ای بارز از بازاری است که در سال‌های اخیر عملاً خود را از عرضه اروپا جدا کرده و مسیرهای جایگزین را جایگزین کرده است. آمارهای GTT حاکی از آن است که بنگلادش به‌شدت بر خرید از تأمین‌کنندگان آسیایی و مسیرهای دریایی طولانی تمرکز کرده؛ به طوری که واردات قراضه از ژاپن از ۳۸۳ هزار تن در سال ۲۰۲۲ به ۱.۳۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ جهش یافته است. همچنین استرالیا (۷۶۲ هزار تن) و سنگاپور (۵۳۴ هزار تن) در همان سال، به شرکای تأمینِ اصلی این کشور تبدیل شده‌اند، در حالی که آمریکا نیز با ۱.۳۳ میلیون تن، جایگاه خود را حفظ کرده است.

پیامدهای داخلی برای اتحادیه اروپا

در نهایت، باید توجه داشت که قراضه‌هایی که امکان صادرات آن‌ها به بازارهای غیر OECD مسدود شود، باید مقصد جدیدی پیدا کنند. این فشارِ عرضه در داخل اتحادیه اروپا می‌تواند باعث افزایش دسترسی به قراضه در بازارهای داخلیِ اروپا و همچنین بازارهای صادراتیِ مجاز، از جمله ترکیه شود. این موضوع ممکن است به کاهشِ قیمتِ قراضه در بازارهای در دسترس بینجامد؛ تحولی که اگرچه برای فولادسازان اروپایی و ترکیه‌ای جذاب است، اما برای صادرکنندگانِ این کالا در زنجیره ارزشِ جهانی، نقطه عطفی در تغییرِ استراتژی‌های فروش خواهد بود.